Historia

  

Historia Pakości


Pakość to miasteczko położone nad Notecią, na pograniczu kujawsko-pałuckim. Jest miastem o bogatej przeszłości. Nazwa wywodzi się prawdopodobnie od imienia Pakosław, które po raz pierwszy występuje w dokumencie metropolity gnieźnieńskiego Pełki z 1243 roku. Pakością władali Przemysław I- książę Wielkopolski, a jego następcą był Bolesław Pobożny. W 1259 roku podczas wojny kujawsko-wielkopolskiej Pakość została zdobyta przez Kazimierza I- księcia kujawsko-łęczyckiego, ojca Władysława Łokietka. Kazał on zbudować tu obronny gród. Jednak drewniana fortyfikacja długo nie przetrwała. W tym samym roku Pakość ponownie wróciła we władanie księcia Wielkopolski. W 1271-1273 roku Bolesław Pobożny podarował Pakość Pawłowi i Przybysławowi Wyszelicom.


W pierwszej połowie XIV wieku osada przeszła w posiadanie Bogumiła z rodu Leszczyców i stała się siedzibą tego rodu na około 300 lat. Po śmierci Bogumiła Pakość przejęli jego bracia, Wojciech Kościelec- wojewoda brzesko-kujawski oraz Hektor- sędzia brzeski. Za zasługi otrzymali oni od Władysława Łokietka przywilej wybudowania zamku. Powstał on na podmokłej wyspie, wśród odnóg Noteci w latach 1320-1328. W 1332 roku na Kujawy wkroczyli Krzyżacy. Zdobyli oni wszystkie warownie oprócz Pakości, która jako jedyna zwycięsko odparła atak najeźdźców. Bronił jej wojewoda Wojciech Kościelec.

 

uklad pomieszczen zamku9 lutego 1359 roku Kazimierz Wielki zezwolił na lokowanie w Pakości miasta, w oparciu o prawo magdeburskie. Założono je na południe od zamku, na wyspie, wzdłuż drogi z Kujaw na Pałuki. W centrum, na rynku znajdowały się stragany i tutaj zatrzymywały się wozy przyjeżdżających kupców. Ulice i rynek nie były brukowane, a do poszczególnych drewnianych domów, krytych słomą, prowadziły kładki. Miasto otaczały przedmieścia. Na południowy zachód od centrum znajdowało się przedmieście Radłowskie wraz z kaplicą i szpitalem św. Ducha. Na drugim brzegu Noteci, przy drodze do Inowrocławia, rozciągało się przedmieście Rybitwy. Pomiędzy wsią Ludkowo, a Pakością leżało przedmieście Ludkowskie. Tutaj wznosił się drewniany kościół parafialny pw. św. Jakuba Większego Apostoła.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

rynek pakosc
Największy rozkwit Pakości przypadał na XV i XVI wiek. Mieszczanie zajmowali się handlem, rękodziełem i uprawą ziemi. Miejscowi kupcy docierali ze swoimi towarami na rynki Torunia, Gniezna czy Poznania. W XV wieku wybudowano na rynku kościół pw. Nawiedzenia Matki Bożej. Była to świątynia drewniana, kryta dachówkami, otoczona cmentarzem. Przypuszczalnie postawili go mieszczanie pakoscy, dla których droga do kościoła św. Jakuba była dość niewygodna.

 

W średniowieczu Pakość zasłynęła jako ośrodek ruchu reformackiego. Z 1441 roku pochodzi pierwsza wzmianka o husytach w Pakości. Herezji sprzyjali nie tylko właściciele miasta, ale również spora liczba pakościan. Nasilenie tego ruchu przypadło szczególnie na połowę XVI wieku. Właścicielem miasta był wówczas Jan Erzam z rodu Leszczyców, który pod przybranym nazwiskiem Krotowski oddał na użytek Jednoty Braci Czeskich dwa kościoły. Za jego panowania dochodziło również do starć między innowiercami, a katolikami.

 

Po śmierci Jana Krotowskiego sytuacja się uspokoiła, jednak dla umocnienia wiary katolickiej, miejscowy pleban ks. Wojciech Kęsicki postanowił wybudować Kalwarię. Nowi właściciele miasta, Działyńscy, podchwycili pomysł. Budowę Kalwarii rozpoczęto w 1628 roku. W 1631 roku do Pakości sprowadzono z pobliskiego Łabiszyna Zakon Braci Mniejszych, którym zamierzono oddać pod opiekę powstającą Kalwarię. Działyńscy przekazali im zniszczony zamek, pochodzący z czasów panowania Kazimierza Wielkiego. Wykorzystując mury zamkowe rozpoczęli oni budowę klasztoru oraz kościoła pw. św. Bonawentury, konsekrowanego w 1637 roku.

 

koscio bonawenturyW połowie XVII wieku miasto i Kalwarię wyniszczyła wojna szwedzka. Po potopie, na sytuację społeczno-gospodarczą wpływ miała wojna północna w latach 1700-1720. Jednak mimo zastoju gospodarczego pakościanom wiodło się lepiej, niż mieszkańcom innych miast. Ośrodkiem życia w mieście był klasztor reformatów i Kalwaria. Liczba pielgrzymów napływających do Pakości w ciągu roku dwukrotnie przekraczała ilość stałych mieszkańców. Ich obecność w mieście przyczyniła się do rozwoju handlu i usług. 
W 1768 roku patriotycznie i katolicko nastawiona część szlachty zawiązała konfederację w Barze. Pakościanie wspierali konfederację od samego jej początku. W dniu 19 marca 1769 roku w Pakości rozegrała się część największej na Kujawach bitwy konfederatów z Rosjanami, w wyniku której na terenie miasta poległo 97 żołnierzy polskich. 
W 1772 roku Pakość na mocy traktatu rozbiorowego znalazła się na terenie zagarniętym przez Prusy. Rozpoczął się 123-letni okres panowania pruskiego. W 1787 roku dzięki staraniom Anicenta Paszkiewicza i Rady Miejskiej otwarto przy klasztorze szkołę średnią dla chłopców, która istniała przez 34 lata. Prowadzona była przez Reformatów, przeznaczona dla szlachty kujawskiej i wielkopolskiej. W 1789 roku Działyńscy sprzedali dobra pakoskie Janowi von Gerhadt ze Złotowa, który następnie odsprzedał je w 1802 roku Józefowi Mieczkowskiemu. Kolejne zmiany właścicieli miasta nie wpływały dobrze na jego kondycję. W latach 1807-1815 Pakość weszła w skład Księstwa Warszawskiego, powracając pod panowanie pruskie po Kongresie Wiedeńskim. W 1837 roku władze pruskie zamknęły klasztor, a zabudowania – kościół i Kalwarię, przekazano miejscowej parafii. Koniec XIX wieku to żywiołowy rozwój miasta. Zapoczątkowany został on poprzez wybudowanie cukrowni „Union”. W 1889 roku Pakość uzyskała połączenie kolejowe z Inowrocławiem i Żninem.

 

kolejWybuch I wojny światowej spowodował, że wielu pakościan zostało wcielonych do armii pruskiej. Walczyli na wielu frontach. W 1918 roku pojawiła się nadzieja na odzyskanie niepodległości. Pierwszym zrywem mieszkańców Pakości w walce o tożsamość narodową było rozbrojenie miejscowych Niemców i wyzwolenie z rąk zaborcy 5 stycznia 1919 roku. Pakość przyłączyła się do Powstania Wielkopolskiego, a licząca 120 żołnierzy kompania pakoska wyruszyła na odsiecz Inowrocławiowi. Poległych w walkach powstańców pochowano na cmentarzu w Kościelcu i Pakości.

 

W okresie międzywojennym największym zakładem przemysłowym w Pakości była cukrownia. Poza tym funkcjonowały tu dwa młyny motorowe, dwie mleczarnie, zakład przetwarzający cykorię, garbarnia oraz zakład maszyn i urządzeń rolniczych. Przemysł drzewny reprezentowały dwa tartaki. Istniały również przedsiębiorstwa handlowe: „Rolnik” oraz Towarzystwo Skupu i Zbytu Płodów Rolnych, które trudniły się głównie sprzedażą zboża. W 1930 roku cukrownię zamknięto, a na jej miejscu powstała roszarnia lnu. W tym okresie w Pakości działały dwie szkoły powszechne oraz Publiczna Zawodowa Szkoła Dokształcająca. W 1936 roku otwarto Publiczną Bibliotekę Miejską. Bardzo popularne były organizacje o charakterze wojskowym: Towarzystwo Powstańców i Wojaków, Bractwo Kurkowe, Związek Strzelecki, Związek Weteranów Powstań Narodowych Rzeczpospolitej Polskiej 1914/19, Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej, Liga Morska i Kolonialna. Działał również Komitet Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego. W 1928 roku powstało Towarzystwo Upiększenia Miasta, które za cel działalności stawiało sobie troskę o estetyczny wygląd miasta.

 

cukrowniaPo wybuchu II wojny światowej, 9 września 1939 roku Pakość zajęły oddziały hitlerowskie. Już w pierwszych dniach okupacji rozpoczęły się prześladowania ludności polskiej. Nazwę miasta zmieniono na Pakosh. Zaczęto wysiedlać ludzi. W latach 1940-1945 prowadzono w zakładzie w Roszarni wstępną przeróbkę włókna lnianego i konopnego, a pod koniec okupacji rozpoczęto produkcję kotoniny tj. namiastki bawełny. 21 stycznia 1945 roku oddziały Armii Czerwonej dotarły do Pakości, wyzwalając miasto spod okupacji hitlerowskiej.

 

pakosc okres miedzywojenny

Po wyzwoleniu w Pakości zaczęła funkcjonować gazownia i rzeźnia, natomiast po pierwszym okresie wyzwolenia trzy spółdzielnie: Spółdzielnia Spożywców Samopomocy Chłopskiej, Spółdzielnia Rolniczo-Handlowa „Rolnik Pałucki” i Spółdzielnia Powszechna „Zgoda”. Uruchomiły one przedsiębiorstwa o charakterze usługowym: młyn, mleczarnie, piekarnie i masarnie.

 

Pakość zarówno w okresie międzywojennym, jak i w okresie Polski Ludowej była zaliczana do małych miast o charakterze przemysłowym. Zakład lnu zmienił nazwę na Bydgoskie Zakłady Roszarnicze-Przedsiębiorstwo Państwowe Wyodrębnione w Pakości. Po przyłączeniu w 1962 roku Zakładów Roszarniczych w Toruniu powstały Kujawskie Zakłady Przemysłu Lniarskiego „Linum” w Pakości, które po dołączeniu roszarni w Choceniu pod Włocławkiem stały się kombinatem. Drugim zakładem, odgrywającym ważną rolę w życiu miasta była fabryka Części i Urządzeń do maszyn Roszarniczych „Noteć”.

 

Poza dwoma priorytetowymi zakładami istniały również małe przedsiębiorstwa, przeważnie o charakterze usługowym. Były to: Rejonowa Spółdzielnia Ogrodnicza, Ośrodek maszynowy, młyn, mleczarnia i rzeźnia. Na terenie miasta istniało około 50 warsztatów. W okresie powojennym, dzięki rozwojowi przemysłu zaszły decydujące zmiany w poziomie życia mieszkańców. Zlikwidowano bezrobocie odczuwane dotkliwie w okresie międzywojennym. W związku z postępująca aktywizacją kobiet konieczne stało się zapewnienie opieki nad dziećmi. W 1945 roku istniały w Pakości dwa przedszkola. Nastąpił również wzrost ilości i jakości świadczonych usług socjalno-bytowych oraz kulturalnych. Istotnym elementem poprawy warunków życia ludności była sprawa opieki lekarskiej. Po odzyskaniu niepodległości rozpoczęto budowę placówek lecznictwa otwartego. W 1950 roku miejski Ośrodek Zdrowia otrzymał nowe pomieszczenie, poprawiło się zaopatrzenie ośrodka w sprzęt medyczny. Nastąpiły zasadnicze zmiany w życiu kulturalnym. Miasto otrzymało szereg nowych placówek dla upowszechniania kultury. Ważnym ośrodkiem było stałe kino, wykorzystywane również jako sala widowiskowa. Działalność kulturalną prowadziły też świetlice, mieszczące się w największych zakładach pracy. 
Wykształcenie przemysłowego charakteru miasta, znaczna poprawa warunków socjalno-bytowych, rozwój szkolnictwa, oświaty i kultury zdecydowały, że w okresie Polski Ludowej ranga Pakości znacznie się podniosła.

 

Lata 1971-1975 stanowią nowy etap w życiu społeczno-gospodarczym. Duże znaczenie miała reforma terenowych organów władzy i administracji. Utworzono gminy jako podstawowe jednostki administracyjne i gospodarcze. Cała jednostka administracyjna obejmowała miasto Pakość oraz wsie: Dziarnowo, Giebnia, Gorzany, Jankowo, Kołuda Mała, Kołuda Wielka, Kościelec Kujawski, Ludkowo, Ludwiniec, Łącko, Mielno, Radłowo, Rycerzewo, Rycerzewko, Rybitwy, Sielec, Węgierce, Wielowieś i Wojdal. 


ratusz

29 listopada 1972 roku powstała Miejsko-Gminna Rada Narodowa i nowa jednostka administracji terenowej, która otrzymała nazwę Urząd Miasta i Gminy w Pakości. W 1974 roku ukończono modernizację oświetlenia ulicznego. Do najważniejszych zadań Urzędu Miasta były: ułożenie sieci wodno-kanalizacyjnej, a także modernizacja ulic i chodników. Gminna Spółdzielnia Samochłopska, której jednym z głównych zadań było zaopatrywanie ludności wiejskiej, wybudowała dwa kioski spożywcze we wsiach Jankowo i Wojdal, pawilony handlowe we wsiach Rycerzewo, Radłowo i sklep spożywczy we wsi Gorzany. W Pakości oddano do użytku sklep pasmanteryjny i ceramiczny oraz zmodernizowano lokal gospody „Pałuczanka”. Na terenie Gminy istniały: zbiorcza szkoła gminna, trzy szkoły ośmioklasowe i trzy czteroklasowe. W Kościelcu powstało Technikum Rolnicze. Aktywną działalność kulturową prowadził klub rolnika „Tęcza” oraz 15 klubów wiejskich.

O nas

Centrum Informacji Turystycznej rozpoczęło swoją działalność 1 października 2012 roku w ramach projektu pn. „Utworzenie parku kulturowego „Kalwaria Pakoska” jako elementu promocji dziedzictwa Kujaw i Pałuk”... 

Więcej

Skontaktuj się z nami

Centrum Informacji Turystycznej

         Referat Oświaty, Kultury i Promocji Gminy

         ul. Barcińska 11, 88-170 Pakość

 52 356  90 41

 Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript.

Więcej